Câu cầu khiến là gì? Định nghĩa, phân loại, ví dụ, bài tập và cách phân biệt câu cầu khiến với các kiểu câu khác như câu cảm thán, câu nghi vấn… Toàn bộ kiến thức này sẽ được giúp học tốt giải thích trong bài viết này.
Khái niệm câu cầu khiến là gì?
A. Định nghĩa
Câu cầu khiến là câu có chứa từ cầu khiến như thôi, đừng, hãy, đi, thôi, nào…hoặc ngữ điệu cầu khiến có tác dụng để khuyên bảo, đề xuất yêu cầu, ra lệnh, đề nghị… một người hoặc một nhóm làm theo lời nói của mình.
Khi viết câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu chấm than (!) nhưng nếu ý kiến không cần nhấn mạnh hoặc tầm quan trọng của ý kiến đó thấp thì có thể kết thúc bằng dấu chấm (.)
B. Ví dụ câu cầu khiến
- Thôi được rồi! Chuyện đã xảy ra chúng ta cũng không khắc phục được. (khuyên bảo)
- Tất cả chúng ta hãy cùng nhau cố gắng nào! ( Đề nghị)
- Về đi em! Muộn lắm rồi ( Yêu cầu)
- Xin em! Đừng nói lời chia tay ( yêu cầu)
- Đi thôi con! muộn giờ học rồi (yêu cầu)
- Dấu hiệu nhận biết câu cầu khiến
C. Dấu hiệu để nhận biết một câu bất kỳ là câu cầu khiến
- Nếu trong câu tồn tại các từ gồm: thôi, hãy, đi thôi, thôi đừng, thôi nào… thì chắc chắn đó là 1 câu cầu khiến.
- Nếu kết thúc câu bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm và ngữ điệu, ý nghĩa câu mang tính chất ra lệnh, khuyên bảo hoặc đề nghị.
- Nếu câu có ý nghĩa sai bảo, lời mệnh lệnh, một lời khuyên, một lời đề nghị thì đó cũng có thể là câu cảm thán.
D. Tác dụng câu cầu khiến
Tùy ngữ điệu, vai vế, mục đích cuộc hội thoại mà câu cầu khiến có những tác dung gồm:
- Có tác dụng ra lệnh: Có thể dùng câu cầu khiến để ra lệnh cho người nhỏ tuổi hơn mình, có chức vụ, địa vị thấp hơn. Lưu ý nên sử dụng đúng người, đúng việc và đúng hoàn cảnh để tránh trường hợp hiểu lầm trong giao tiếp.
- Có tác dụng đưa ra các yêu cầu, đề nghị: Bạn có thể yêu cầu, đề nghị ai đó thực hiện theo ý mình, tác dụng yêu cầu có mức độ nhẹ hơn đề nghị và có thể áp dụng với bạn bè, đồng nghiệp.
- Có tác dụng như một lời khuyên: Nếu đó là những mối quan hệ thân thiết như anh em trong gia đình, bạn thân, chúng ta có thể dùng câu cầu khiến để khuyên bảo người khác.
Bài tập câu cầu khiến
Đề bài tập 1 trang 31 SGK ngữ văn 8
Đặc điểm hình thức nào cho biết những câu sau đây là câu cầu khiến?
a – Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên Vương
b – Ông giáo hút trước đi
c – Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không.
Đáp án bài tập 1
Những đặc điểm hình thức gồm:
Câu a: đặc điểm hình thức nhận biết đó là câu cầu khiến là từ “hãy”
Câu b: là từ “ đi”
Câu c: Là từ “đừng”
Nhận xét về thành phần chủ ngữ, vị ngữ trong câu
Câu a: Không có thành phần chủ ngữ
Câu b: Chủ ngữ là Ông giáo, ngôi thứ 2 số ít.
Câu c: Chủ ngữ là chúng ta, ngôi thứ nhất số nhiều.
= > Chủ ngữ trong ba câu trên đều chỉ người đối thoại hay người tiếp nhận câu nói hoặc một nhóm người trong đó có người đối thoại.